ცხოვრება წყალში

მცენარეებში, რომლებიც წყლით მთლიანად არიან დაფარული, შედის ხარასებრთა ოჯახი, ამ სახეობის მცენარეთა უჯრედის კედლებზე არსებული კალციუმის მარცვლები მტკიცე აგებულებას აძლევს. ისინი ზღვის წყალმცენარეებთან ახლოს დგანან და ცხოვრობენ მჭიდრო გროვების სახით. კანადური ელოდეა კიდევ ერთი წყალში მცხოვრები მცენარეა. ეს სახეობა ხშირად აკვარიუმების ჟანგბადით გასამდიდრებლად გამოიყენება, რადგან ფოტოსინთეზის პროცესში ისინი დიდი რაოდენობით ჟანგბადს გამოყოფენ. წყლის მცენარეებიდან ბევრი ზედაპირზე ტივტივებს, მათ შორის, აღსანიშნავია პატარაფოთლებიანი ლემნა. ლემნა მხოლოდ რამდენიმე მილიმეტრამდე დიამეტრის მქონე მცენარეა და შედგება სახეშეცვლილი ღეროსგან და ვიწრო, ჩამოშვებული ტოტებისაგან. მთლიანად მცენარეს ფოთლის ფორმა აქვს. შემოდგომაზე ვითარდება პატარა ღეროს სახეცვლილებები, მცირე ტოტებითურთ. ეს სტრუქტურები სახამებლის მარაგს ქმნიან და მხოლოდ ამის შემდეგ ეშვებიან ფსკერზე, სადაც მთელ ზამთარს ატარებენ. გაზაფხულზე, როდესაც მთელი საკვები რეზერვი  ამოწურულია და მათ ადგილს საჰაერო ბუშტუკები იკავებენ, მცენარე ნელ-ნელა წყლის ზედაპირზე ამოტივტივდება.
წყლის ცხოველები
ხმელეთზე ორგანიზმებისათვის ჟანგბადი ადვილი ხელმისაწვდომია, ხოლო წყალში არსებული ჟანგბადის რაოდენობა ბევრად ნაკლებია. ამასთან, ჟანგბადი წყლიდან უფრო ნელა დიფუნდირებს ქსოვილებში, ვიდრე ჰაერიდან. ისეთი პატარა ცხოველები, როგორებიცაა ბუზები და ბრტყელი ჭიები, სხეულის მთელი ზედაპირით სუნთქავენ ანუ ჟანგბადი ქსოვილებში სხეულის კედლების გავლით აღწევს.
შედარებით დიდ ცხოველებს სპეციალური სასუნთქი სისტემა აქვთ განვითარებული. მაგალითად, თევზები შეისრუტავენ წყალს პირით და ლაყუჩებიდან უშვებენ. ლაყუჩებში გავლისას ხდება აირთა ცვლა. ამიტომ, ლაყუჩის კედლები დიდი რაოდენობით სისხლის კაპილარებითაა დაფარული. ხოლო ორლაგდულიანი მოლუსკები და მტკნარი წყლის ლოკოკინები წყალს შეიწოვენ და სიფონების საშუალებით გამოათავისუფლებენ. თავის მხრივ, ამას ორმაგი დატვირთვა აქვს – წყალთან ერთად ორგანიზმში მასში არსებული საკვებიც ხდება.
ტბებში თითქმის ყველა სახის ცხოველია. ამასთან, ტბაში მცხოვრები ორგანიზმები ერთმანეთთან კვებითი ჯაჭვებით მჭიდროდ არიან დაკავშირებული.
ღრუბელები, ჰიდრასებრნი და ტრემატოდები
მტკნარი წყლის ღრუბელები წყლის მცენარეებზე ღია ფერის ფენებად არიან წარმოდგენილი. ჰიდრები რბილი სხეულის მქონე ცხოველები არიან. ისინი 2.5 სანტიმეტრამდე იზრდებიან და რამდენიმე საცეცი უვითარდებათ.საცეცები აღჭურვილია მსუსხავი უჯრედებით.ჰიდრა, ძირითადად, პატარა დაფნიებით იკვებება. მტკნარი წყლის ბრტყელი ჭიები საკმაოდ მრავალრიცხოვანი ჯგუფია. ისინი იზრდებიან, დაახლოებით, 4 სმ-მდე და იკვებებიან მკვდარი ცხოველებით. სხვა ბრტყელი ჭიები, რომლებიც ტრემატოდების სახელითაა ცნობილი, პარაზიტი ცხოველები არიან. ზოგიერთი მათგანი ორგანიზმის შიგნით პარაზიტობს, ზოგიერთები კი განვითარების სხვადასხვა სტადიებს სხვადასხვა ორგანიზმის ნაწლავში გაივლიან. დაავადება ბილჰარზია გავრცელებულია თბილ ქვეყნებში და მისი გამომწვევები სწორედ ტრემატოდები არიან. ადამიანი ავადდება წყალში, სადაც ტრემატოდას ლარვა ხვდება გველის ნაწლავიდან. იგი ძვრება ადამიანის ფეხის კანში. 

ტბები, მდინარეები და ნაკადულები

წყალი სიცოცხლის მთავარი წყაროა. სწრაფი მდინარეები, გრილი წყალმარჩხი ნაკადულები და წყნარი, საკვებით მდიდარი ტბები წყლის ცხოველებისა და მცენარეების დიდ მრავალფეროვნებას მოიცავს.

მტკნარ წყლებში სიცოცხლე ზღვიდან  და ხმელეთიდან არის განვითარებული. აქ მცხოვრები უმეტესი ცხოველები, თევზებისა და პატარა უხერხემლოების (როგორებიცაა პროტოზოა და ჰიდრა) ჩათვლით, მტკნარ მდინარეებში ზღვებიდან  ხვდებიან. მწერები, ობობები და ზოგიერთი მოლუსკი კი მტკნარ წყლებში ხმელეთიდან შედიან.
წყლის მცენარეები, ასევე ხმელეთიდანაა შესული წყალში. მათ შენარჩუნებული აქვთ ხმელეთის მცენარეებისთვის დამახასიათებელი ზოგიერთი ისეთი ნიშანი, როგორიცაა პატარა ფორების არსებობა, რომლებიც უზრუნველყოფენ  ჟანგბადსა და ნახშირბადს, ანუ აირთ ცვლას გარემოსა და მცენარეს შორის.
მტკნარი წყლები შეიძლება დავყოთ ორი ძირითადი ტიპის წყლებად: მინერალური, ანუ რბილი და კიროვანი, კალციუმით მდიდარი ანუ ხისტი წყლები. ორივე ტიპის წყალში მნიშვნელოვანია ბაქტერიების არსებობა, რომლებიც სხვა ორგანიზმებისთვის ძირითად საკვებ მასალას წარმოადგენენ. მინერალურ წყლებში, ჩვეულებრივ, მცენარეები არ ვითარდებიან და, შესაბამისად, ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენლებიც აქ იშვიათად გვხვდებიან. კალციუმით მდიდარ წყლებში ბევრი ბაქტერიაა. ამის შედეგად, ტბებსა და ნაკადულებში, რომლებიც ცარცით ან კირქვით მდიდარ ადგილებში გვხვდება, მრავალფეროვანი წყლის სამყაროა განვითარებული.

წყლის მცენარეები 

მტკნარი ტბები, ასევე, მდიდარია წყლის მცენარეებით. აქ შეიძლება შეგვხვდეს ჭაობებისა და ჭანჭრობებისათვის დამახასიათებელი მცენარეები, რომლებიც ტბის ნაპირებზე იზრდება; ასევე, ტალახიან ფსკერზე მოზარდი მცენარეები, რომლებიც ტბის ნაპირებზე ტივტივებენ; და მცენარეები, რომლებიც მთელ სიცოხლეს წყლის ქვეშ ატარებენ.

ხმელეთის მცენარეებთან შედარებით, წყლის მცენარეებს აქვთ ნაკლებად მტკიცე, ლიგნინირებული ქსოვილები და გარეგანი საფარველი – ეპიდერმისიც თხელია. ასეთი აგებულება მატებს მათ მოქნილობას, რათა თვისუფლად მიყვნენ წყლის დინებას. დიდი საჰაერო ბუშტუკები – aerenchima – წყლის მცენარეებს ანიჭებს სიმსუბუქეს და უზრუნველყოფს მზა, ადვილად ხელმისაწვდომი ჯანგბადის დაგროვებას, საიდანაც იგი მთელს მცენარეში ვრცელდება. წყლის მცენარეთა მოქნილობას კიდევ უფრო ზრდის ის ფაქტი, რომ მათი გამტარი ქსოვილი წარმოდგენილია მხოლოდ ერთი, ცენტრალური გამტარი სისტემით. ხმელეთის მცენარეებში კი გამტარი ქსოვილი ღეროს ირგვლივ კონების სახითაა წარმოდგენილი.

წყლის ბაია კარგი მაგალითია ისეტი მცენარეებისა, რომლებსაც ფესვები ტბის ტალახიან ფსკერზე აქვთ მიმაგრებული, მატი ფოთლები კი წყლის ზედაპირზე ტივტივებს. მას ორი სახის ფოთლები აქვს განვითარებული – წყალში ჩაძირული, წვრილი ფოთლები, რომლებიც უზრუნველყოფენ ძლიერი ნაკადისგან დაცვას და ზედაპირზე ზედაპირზე მოტივტივე მრგვალი ფოთლები. წყლის ბაია ყვავის გვიან გაზაფხულზე და მისი თეთრი ფერის ყვავილები ზედაპირზე ვითარდება. წყლის ბაია იმტვერება ფუტკრებისა და ბუზების დახმარებით.

თეთრ დუმფარას, ასევე, წყლის ზედაპირზე მოტივტივე დიდი ფოთლები აქვს განვითარებული. ამ ფოთლების ზედა საფარველი ცვილისებრი მივთიერებითაა დაფარული და წყალ გაუმტარია. აქ მოთავსებულია პატარა ფორები, რომელთა საშუალებითაც აირთა ცვლა ხდება. ოტოლი ქვედა მხრის ფორებით წყლიდან შეითვისებს ჟანგბადს და მინერალურ მარილებს. დუმფარას დიდი ყვავილები ბუზებისა და ხოჭოების საშუალებით იმტვერება.

წყლის მცენარეები, ძირითადად, თვითდამმტვერავები არიან, მაგრამ ზოგიერთი მათგანი წყლის ზედაპირზე ტივტივებს და მწერების საშუალებით იმტვერება. მამრ ყვავილს შორდება მტვრიანები და ამოტივტივდება ზედაპირზე. აქ მტვრიანებიდან გამოიბნევა მტვერი, რომელიც ისევ წყალში იძირება და მტვერავს მდედრობით ყვავილებს. მდედრობითი ყვავილები ფოთლის ღერძზეა მოთავსებული.

იმედია მოგეწონათ! გაგრძელება იქნება!

ლეგენდა – მოქველი დიდოსტატის ამბავი

აფხაზთა მეფე ლეონმა გადაწყვიტა, მდინარეების – მოქვისა და დვაბის შესართავთან აღემართა დიდი ტაძარი. დაიბარა საუკეთესო ხუროთმოძღვრები, მოიწვია უცხოელი ოსტატებიც. მოსაწონი  ტაძრის ამგებს ზღაპრულ სიმდიდრეს შეჰპირდა. ლეონის მოთხოვნით, ეკლესია უნდა ყოფილიყო გამორჩეული სილამაზის, და ყველაზე მთავარი: მისი გუმბათიდან ხელისგულივით უნდა გამოჩენილიყო მთელი აფხაზეთი. დიდოსტატები შეშინებულნი უსმენდნენ ხელმწიფეს. მსგავსი ტაძარის აგება ხომ  თითქმის შეუძლებელი იყო.

მაგრამ მათ შორის აღმოჩნდა ერთი უშიშარი ხუროთმოძღვარი, რომელმაც გაბედა და დასთანხმდა მეფის პირობებს. გაჩაღდა მუშაობა. ტაძარი სწრაფად მიიწევდა ცისკენ.

და აი, გადაიხურა ტაძარი ოქროთი მოვარაყებული გუმბათით და ათასი იდაყვის სიმაღლეზეც აღიმართა არნახული ჯვარი. ამალასთან ერთად მობრძანდა მეფე ბატონიც. ძალიან აინტერესებდა, შეასრულა თუ არა პირობა უშიშარმა დიდოსტატმა. ამასთან, თან მოიყოლა ხუროთმოძღვრისთვის შეპირებული ოქრო-ვერცხლით სავსე სკივრები. ტაძრის დათვალიერების შემდეგ ცბიერი ლეონი მთავარ გუმბათზე ავიდა და … იქიდან “განრისხებული” ჩამოვიდა.

- არ შეასრულე შენ ჩემი ერთ-ერთი პირობა: არ ჩანს ტაძრის სიმაღლიდან მთელი აფხაზეთი! – უთხრა ხუროთმოძღვარს.

დაღონებული დიდოსტატი აუყვა გზას გუმბათისკენ. და როდესაც მიაღწია თაღოვან ჯვარს, მეფემ ბრძანა, ტაძრისთვის კიბე მოეცილებინათ, დაუნდობელსა და ამაყ ლეონს არ სურდა, მოქვის ტაძარივით დიდებული რამ სადმე კიდევ აგებულიყო.

ლეგენდის მიხედვით, ტაძრის აღმშენებელს, მარტოსულსა და მიუსაფარს, საყვარელი ნაგებობის გუმბათზე დაუსრულებია სიცოცხლე.

სიმონ კანანელი

ღვთისმეტყველთა თანახმად, მაცხოვარი ჩვენი – იესო ქრისტე ამაღლდა 30წლის 18 მაისს, ხუთშაბათს. ამაღლების წინ მან აკურთხა მოციქულები, რათა მათ მთელს მსოფლიოში ექადაგათ.

სიმონ კანანელი 12 მოციქულთაგან ერთ-ერთია. დაიბადა კანში, გალილეაში. ჟამთააღმწერელი გვეუბნება, რომ სწორედ მის ქორწილში მოახდინა ქრისტემ პირველი  სასწაული:

მექორწილეებმა მოულოდნელად აღმოაჩინეს, რომ ღვინო გათავებულიყო. მარიამ ღვთისმშობელმა, რომელიც შვილს ახლდა, ამის შესახებ უჩურჩულა მას ყურში. ცოტა ხანში  სტუმარ-მასპინძელი სასწაულის მოწმე გახდა: წყლით სავსე 6 კოკაში ღვინო ესხა.

როგორც მემატიანე გადმოგვცემს, სიმონ კანანელი და მატათია თან ჩამოუყვანია ანდრია მოციქულს საქართველოში თავისი მესამე მოგზაურობის დროს. ეს მომხდარა ჩვ. წ. – აღ.-ით 55 წელს.

ამ დროს, მოციქულთა ეპოქაში ( I-II ს.სს ), საქართველო მტკიცე და ძლიერი ქვეყანა იყო. ქრისტიანობაც, როგორც პროგრესიული სარწმუნოება, ნელ-ნელა, მაგრამ  მაინც მკვიდრდებოდა.

იუდეადან წამოსული მოციქულები ჯერ სვანეთსა და ოსეთში ქადაგებდნენ, მერე გადავიდნენ  აფხაზეთში. ასე მიაღწიეს ქ. სებასტოპოლამდე (დღვანდელი სოხუმი) . აქ ანდრია პირველწოდებულმა დატოვა თვისი სულიერი ძმა და გზა ჩრდილოეთისკენ განაგრძო.

ქრისტეს მოძღვრება უკვე სასტიკად იდევნებოდა ქრისტიანობის ცენტრებში – რომსა და ანტიოქიაში. საქართველოშიც მკაცრად უსწორდებოდნენ ამ რჯულის მიმდევართ. მიუხედავად გამუდმებული შევიწროებისა, სიმონ კანანელმა ბოლომდე შეინარჩუნა ქრისტიანული სიმტკიცე. წმინდა მამათა გადმოცემით, მოციქული აღესრულა წამებით. ქრისტეს დარად, წარმართებმა ის ჯვარზე გააკრეს. დაასაფლავეს ათონში, მდინარე ფსირცხის სანაპიროზე.  IV საუკუნესი ამ ადგილზე აიგო ეკლესია, რომელიც დღემდე მოქმედია.

“ქართლის ცხოვრება” გვაუწყებს: “სიმონ კანანელს საფლავი არს ნიკოფს ქალაქში, რომელიც არის აფხაზეთს.”

იგივეს წერს მე-8 საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი ეპიფანე კონსტანტინეპოლელი: “არს … ნიკოფსიაში საფლავი, რომელსაც აქვს წარწერა სიმონ კანანელისა.”

რამდენადაც ქართული ეკლესია სწორედ მოციქულთა მიერ არის დაარსებული, უძველესი დროიდან მე-18 საუკუნის ჩათვლით მას “საქართველოს სამოციქულო ეკლესია” ეწოდებოდა.

თანამედროვე ინტერნეტის არქიტექტორები

ტიმ ბერნერსლი

როგორც Webpark წერს, 1989 წელს ბერნერს -ლიმ  ჰიპერტექსტის გამოგონებით საფუძველი ჩაუყარა ინტერნეტში ინფორმაციის ორგანიზების ძირითად პრინციპს – მარტივად რომ ვთქვათ, მან ბმულების სისტემა შექმნა. 90-იან წლებში კი სწორედ მან დაიწყო ე.წ. “სემანტიკურ ვებზე” მუშაობა, რომელიც ინტერნეტში ინფორმაციის განაწილების უფრო მოსახერხებელ, ტეგებზე აწყობილ ფორმას გულისხმობდა. დღეს ბერნერს-ლი, ორგანიზაცია World Wide Web Consortium-ის ხელმძღვანელი, საერთაშორისო სტანდარტების შემუშავებითაა დაკავებული.

ჯეფ ბეზოსი

1994 წელს ჯეფ ბეზოსმა დაუჯერებელი სტატისტიკა აღმოაჩინა – ინტერნეტის მომხმარებელთა რაოდენობა წელიწადში დაახლოვებით 2300%-ით იზრდებოდა! მაშინ მას მშვენიერი სამუშაო ადგილი ჰქონდა, მაგრამ იგი მივიდა თავის უფროსთან და გამოუცხადა: -” ერთ შეშლილ იდეას მინდა შევასხა ხორცი – წიგნები უნდა გავყიდო ინტერნეტითო”. როგორც დღვანდელი გადმოსახედიდან ჩანს, იდეა სულაც არ ყოფილა სულელური – ბეზოსმა სწორედ წიგნების გაყიდვით დაიწყო უდიდესი ონლაინ-მაღაზია  Amazon.com-ის მშენებლობა.

სერგეი ბრინი და ლარი პეიჯი

სადღეისოდ ყველაზე ძლევამოსილი ინტერნეტ-გვერდი  Google  სწორედ ამ წყვილმა შექმნა. გუგლის პოპულარობა მისმა საოცრად ზუსტმა ძიების შედეგმა გამოიწვია, რაც თავის მხრივ, ვებ-რესურსებს შორის ბმულების სისტემის ანალიზის უნიკალურმა  ალგორითმმა განაპირობა. ყველაფერი კი 1996 წელს, სტენდფორდის უნივერსიტეტში პეიჯის მიერ დაცული დისერტაციით დაიწყო,სადაც ვებ-ბმულების სისტემა უზარმაზარი გრაფიკის სახით იყო განხილული. დღეს ბრინი და პეოჯი მილიარდელები არიან.

ჯიმი უეილსი

უეილსმა ლარი სენგერთან ერთად 1999 წელს შექმნა ინტერნეტის ყველაზე პოპულარული ენციკლოპედია – Wikipedia. ეს ვებგვერდი ისეთივე სოციალური ფენომენი გახდა, როგორიც თავის დროზე   Google. მას დიდი რაოდენობით ფული შემქმნელისთვის ვერ მოაქვს, მაგრამ უეილსი აუცილებლად აპირებს ამის გამოსწორებას. ამჟამად იგი ამავე, “სახალხოობის” პრინციპზე დაფუძნებულ ახალ პროდუქტებზე მუშაობს, რომელთა შორის ყველაზე საინტერესოა საძიებო სისტემის პოექტი, რომლის მოქმედებაში დიდ როლს მომხმარებლების ცოცხალი ძალა შეასრულებს.

გაგრის ძველი ეკლესია

სახელწოდება “გაგრა” პირველად გვხვდება რუქაზე, რომელიც შეადგინა იტალიელმა მოგზაურმა პიეტრო ვისკონტემ 1308 წელს.

დღვანდელი გაგრის ტერიტორიაზე ძვ. წ-აღ-ით II საუკუნეში ბერძენმა კოლონისტებმა პატარა სავაჭრო ფაქტორია დააარსეს. ერთ-ერთი უძველესი ცნობა გაგრის შესახებ სწორებ ბერძენ მეცნიერსა და მოგზაურს – ფლავიუს არაიენეს ( ახ.წ. აღ-ით IIს.) ეკუთვნის.

უკვე მოგვიანებით, ამავე ადგილას IV-Vს.ს.-ში რომაელებმა ააშენეს ციხესიმაგრე. გაგრის ზღვისპირა ზოლში დღემდე შემორჩენილია მისი ნანგრევები. ციხე VI საუკუნეში ბიზანტიელთა და აბაზგთა შორის გამართული ბრძოლების დროს უნდა დანგრეულიყო. ბერძნები და რომაელები აფხაზეთში მერეც დიდ ხანს ცხოვრობდნენ. ამიტომაცაა, რომ ადრე საუკუნეების ტაძრების (ბიჭვინთის, დრანდი) ხუროთმოძღვრება უფრო არაქართულია.

მათგან სრულიად განსხვავებულია გაგრის ძველი ეკლესია, რომელიც რომაელების  მიერ აგებული ციხესიმაგრის ეზოშია განთავსებული. იგი აშენებულია VI საუკუნეში, იმ ეპოქაში, როცა, მკვლევართა აზრით, ტაძრები ძირითადად ბიზანტიური ტიპისაა. გაგრის ძველი ეკლესიის ხუროთმოძღვრება კი ქართულია.

ტაძარი ე.წ. “სამეკლესიან” ბაზილიკას წარმოადგენს. ტიპიური ბაზილიკისგან განსხვავებით, გაგრის ძველი ეკლესიის გრეძელ დარბაზში სვეტების ნაცვლად აღმართულია კედლები. უგუმბათო ტაძრის ძველი ეს სახეობა ქართლსა და კახეთშია ჩასახული. საინტერესოა, რომ გაგრის ძველი ეკლესია სხვადასხვა ნიშნით ძალიან ჰგავს ამავე დროის აღმოსავლეთ საქართველოში  აგებული ტაძრების არქიტექტურას.

ტაძრისკენ მისასვლელ გზაზე დაგებულია ფილები. სასიამოვნო საჩრდილობელს ქმნის მის გაყოლებაზე დარგული კიპარისები.

ეკლესიაში შესვლისთანავე თვალში გვხვდება მასიური ბოძები, ნაცრისფერი, უხეშად დამუშავებული ქვის კედლები. თაღოვან საბჯენთან  გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ყოველივეს შორეულ ეპოქაში გადავყავართ, იმ წარსულში, როცა აქ სრულდებოდა მკაცრი საეკლესიო საიდუმლოებანი, როცა იკითხებოდა საქართველოს სადიდებელი ლოცვები და სრულდებოდა საგალობლები.

კომანი – წმინდანთა სავანე

ღირსი მამა ვასილისკო

სოფელი კომანი სოხუმიდან ათიოდე კილომეტრშია. ღვთის მადლით აფხაზეთის ამ პატარა კუთხეში უდიდეს წმინდანებს მოულოცავთ. აქ უკანასკნელი წირვა აღუვლენია მართლმადიდებლობის მსოფლიო ქადაგს – იოანე ოქროპირს; სოფლის შუაგულში, გორაკზე აღმარტულ სალოცავში დღემდე დგას მისი სარკოფაგი. კომანში ქრისტიანობისათვის წამებული – იოანე ნათლისმცემლის თვიცაა ნაპოვნი. და ბოლოს: აქ, ამ მყუდრო სავანეში, მოწამეობრივი სიცოცხლე დაუსრულებია ყოვლად ღირს მამას – წმინდა ვასილისკოს.

როცა უფალი შენთანაა

IV საუკუნეში, 305-312 წლებში აღმოსავლეთ რომის იმპერიაში მეფობდა მაქსიმიანე გალერიუსი, სასტიკი და გულბოროტი იმოერატორი; წარმართი, რომელსაც სძულდა ქრისტეს რჯულზე მოქცეულნი. მათ მიმართ განსაკუთრებით დაუნდობელი იყო. ტანჯვა, ციხე, გადასახლება, სიკვდილი ემუქრებოდა იმას, ვინც ქრისტიანობას ჭეშმარიტ სარწმუნოებად მიიჩნევდა.

იმპერატორ მაქსიმიანეს ბრძანებით, ძმები ევტოპი და კლეონიკე ჯერ სასტიკად აწამეს, მერე კი ჯვარზე გააკრეს. მატი მეგობარი და სულიერი ძმა წმინდა ვასილისკო კი საპყრობილეში ჩასვეს. მარტოსული ლოცვაში ათენებდა, აღამებდა და შესთხოვდა უფალს:

- გევედრები, ნუ დამივიწყებ, ნუ მიმატოვებ, რომ ჩემი ძმებივით მალე მეც მერგოს ტანჯვის გვირგვინი…

მართლაც: ერთ ღამეს განათდა ბნელი დილეგი. და ეუწყა ვასილისკოს უფლის მიერ, რომ მოწამეობრივად აღესრულებოდა:

- მართალია, ცათა სასუფეველში შენზე ადრე დამკვიდრნენ შენი ძმები , მაგრამ ამაზე ნუ იდარდებ. გწამდეს, რომ არასოდეს მიგატოვებ და შენს წმინდა სახელსაც დიდებით შევმოსავ.

ეს იყო უბედნიერესი წუთები სავილისკოსთვის.

წმინდანმა დილეგის მცველებს სთხოვა, მშობლიურ სოფელში გაეშვათ ოჯახთან გამოსამშვიდობებლად. ბადრაგებმა შეუსრულეს ეს თხოვნა, რისთვისაც ისინი შემდგომ მკაცრად დაისაჯნენ.

- ნეტამც, შემეძლოს ქრისტესთვის ათასგზის სიკვდილი. ესეც იცოდეთ, რომ დღის იქით თქვენ ვერასოდეს მიხილავთ დროებით საცხოვრისში.

ამ სიტყვებით გამოეთხოვა წმინდა ვასილისკო დამწუხრებულ დედასა და ძმებს.

საპყრობილეში დაბრუნებულ ვასილისკოს სასტიკი განაჩენი ელოდა: მშობლიური ქვეყნიდან განდევნა, გადასახლება. წმინდანს ბორკილები დაადეს და ფეხზე ლურსმნებგაყრილი რკინის ჩექმები ჩააცვეს. ხიზანს უშორესი და უმკაცრესი გზა ედო წინ, პონტოს ზღვამდე (შავ ზღვამდე), სოფელ კომანამდე.

ყრმა ვასილისკომ იცოდა, რომ უფალი შეუმსუბუქებდა განსაცდელს, აატანინებდა ტკივილს. ეს ბადრაგებისთვის იყო ყოვლად გაუგებარი, თუ როგორ უძლებდა მოწამე ტანჯვას, როგორ არ ამძიმებდა სურლმნებგაყრილი ჩექმები, საიდანაც სისხლი ჟონავდა. უცნობი და შორეული ვეყნისკენ მიმავალ გზას თითქოსდა დასასრულიც არ უჩანდა.

უფლის სასწაული კომანის წმინდა მიწაზე უნდა მომხდარიყო.

პაპანაქებისგან შეწუხებული მცველები ერთ-ერთ სახლში შევიდნენ მოსასვენებლად და წასახემსებლა. მსიერ-მწყურვალი ვასილისკო კი თაკარა მზეში გამხმარ მუხასთან მიაბეს. უკვე მუხლებდაჩოკილი აგრძელებდა ლოცვას წმინდანი. და ისევ ესმა უფლისა ხმა: “მე შენთანა ვარ…”

უცებ, ყველასთვის მოულოდნელად, მიწა იძრა. ყველანი გარეთ გამოცვივდნენ. თვალებს არ უჯერებდნენ: რკინის ჩექმები გალღობილი იყო. ბებერი მუხა შეფოთლილიყო. იქვე შორიახლო, ანკარა წყაროს ამოეხეთქა. სასწაულით განცვიფრებულმა და, ამასთან, შეშინებულმა მცველებმა მოწამე გაათავისუფლეს.

სოფლის მცხოვრებლებმა იწამეს, რომ მათ მიწაზე წმინდანს დაედგა ფეხი. დაუსრულებლად მოდიოდნენ მამა ვასილისკოსთან კომანელები. ზოგი კურთხევას ითხოვდა, ზოგიც კურნებას იღებდა. თავად კი საჭმელსაც არ აკარებდა პირს. წუხდნენ კომანელები. წმინდა ვასილისკო ასე ამშვიდებდა მათ: თქვენ მიწიერი პური გკვებავთ, მე კი უფლის ციური სიტყვა მასაზრდოებს; თქვენთვის სიმდიდრე ოქროა, ჩემთვის კი სიყვარული უფლისადმი; თქვენ ბედნიერებას მხიარულებაში ეძებთ, მე კი სულს ლოცვებით ვიმშვიდებ; თქვენ ამქვეყნიურ დიდებას ელით, მე კი – ზეციურს.

ბოლოს მოწამე ქალაქ დიოსკურიის მმართველს მიჰგვარეს. აპოლონის ტაძარსი მამა ვასილისკოსგან მან კერპის თყვანისცემა მოითხოვა. ტყვე ბოლომდე ინარჩუნებდა სიმშვიდესა და სიმტკიცეს:

- ჩემი უფალი მამა და მეუფეა ყველასი, მხსნელი გულმოწყალეთა და სულგრძელთა. ის ერთადერთი ნუგეშია ამ სამყაროში.

განრსხებულმა მმართველმა ბრძანა, მამა ვასილისკოსთვის თვი მოეკვეთათ, გვამი კი მდინარეში გადაეგდით.

ადგილობრივმა ქრისტიანებმა მოიძიეს წამების ადგილი. ჯალათისგან, რომელსაც პრისკი ერქვა, 30 ოქროს მონეტად გამოისყიდეს წმინდა ნაწილები და პატივით დაფლეს კომანში.

ეს იყო 380 წელს.

დამატებითი წყარო: 407 წელს, ზუსტად საუკუნის შემდეგ, ანტიოქიიდან კომანში გადასახლებულ წმინდა მოწამე იოანე ოქროპირს, სიკვდილამდე ერტი დღით ადრე, გამოეცხადა ღირსი ვასილისკო და აუწყა: “ხვალ ჩემთან იქნები”.

დამატებითი წყარო: აფხაზეთის ომის დროს, 1993 წლის 7 ივლისს, ამა ქვეყნის ცოდვილთა დახვრიტეს კომანის იოანე ოქროპირის სახელობის ტაძრის მოძღვარი მამა ანდრია.

წინა საღამოს მამა ანდრია თურმე წმინდა ვასილისკოს საფლავთან უფლს დაჩოქილი ავედრებდა მამულს.

წკელკარის ტაძარი (აფხაზეთი)

წკელკარი მე-10 საუკუნის ქართული კულტურის ძეგლია. იგი გალის რაიონის სოფელ წკელკარში მდებარეობს. მაღალი მთის მწვერვალზე წამომართული ეს ტაძარი თავის დროზე, ალბათ, ამაყად გადაჰყურებდა გარს შემოჯარულ მთებს – სათანჯოს, დიხაზურგას, ყვანჯარას, ირგვლივ მიმოფანტულ ისტორიულ ძეგლებს – სათანჯოს ციხე-სიმაგრეს, დიხაზურგის წმინდა ბარბალეს სამლოცველოს (სწორედ აქ არის ნაპოვნი აფხაზეთის ტერიტორიაზე ერთ-ერთი პირველი ქართულწარწერებიანი ქვა); მაგრამ იგი კარგა ხანია დანგრეულია და ეკალ-ბარდებშია გახვეული.

წკელკარის ტაძარი ამ საუკუნის 60-იან წლებამდე უცნობი იყო მკვლევართა და ისტორიკოსთათვის.

ტაძრის არქეოლოგიური გათხრების მიხედვით დადასტურდა, რომ იგი თავის დროზე საკმაოდ საინტერესო, ორიგინალური არქიტექტურითა და ფერწერით გამოირჩეოდა. ტაძრის შესამკობად გამოყენებულ, მუხანათ ხელს გადარჩენილ ფრაგმენტებზე სხვადასხვა პერიოდის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლებისათვის დამახასიათებელი მოტივები იყო აღბეჭდილი.

ჩამოცვენილ ქვებს შორის ნაპოვნ მთავარ ქვას, რომელზეც ადამიანთა ფიგურები იყო გამოკვეთილი, საკმაოდ ორიგინალური ფორმის ორნამენტული ზოლი დაჰყვებოდა. ამ სქემასაც ქართულ არქიტექტურაში ჯერ-ჯერობით ანალოგი არ მოეპოვება.

წკელკარის ტაძრის სარკმლებისა და მთავარი შესასვლელის ჩუქურთმებით შემკობის დროსაც ოსტატი მკაცრ წესებს არ ემორჩილებოდა;მეტ თვისუფლებას აძლევდა თავის საჭრეთელს, რაც მეცნიერთა ვარაუდით, ოსტატთა ადგილობრივი სკოლის არსებობაზეც მიანიშნებდა.

დიდ ინტერესს იწვევდა წკელკარის ეპიგრაფიკული მასალა. აქ შემორჩენილია როგორც ასომთავრული, ისე მხედრულ-წარწერებიანი ფრაგმენტები. მეცნიერებმა ტაძრის პირველი წარწერა XI საუკუნით დაათარიღეს, უკანასკნელი კი XVII-ით.

ასომთავრული წარწერა იუწყება: 345 წმინდაო გიორგი მწკ (ე) ლ (ისო) მეოხ ვყავ …“, რაც ადასტურებს სოფელში შემორჩენილ თქმულებას: რომ ამ ტაძარში ესვენა მწკელის ხატი. ეს იგივე მანცხვარწკელი ანუ მიქელ-გაბრიელია. იგი ესვენა ხის ძირას (ზოგი ვარიანტით, ეს ხე წყავია), ამ მაღლობზე. აქ მოდიოდნენ ავადმოყოფები და ღმერთს განკურნებას შესთხოვდნენ. ხოლო სიტყვა “კარის” დართვით ისტორიული ძეგლების სახელთა წარმოება სამეგრელოში (როგორც დანარჩენ საქართველოსი), ძველთაგანვე გავრცელებული იყო. მაგალითისთვის გამოდგება თუნდაც, ოხვამეშკარი, ყულიშკარი, ჯიხაშკარი და ა.შ.

ჩრდილოეთ ეკვდერის საკურთხეველთან ნაპოვნი იყო აკლდამა 14 ადამიანის ჩონჩხით. იგულისხმებოდა, რომ ისინი ტაძრის ღვთისმსახურნი იყვნენ და ამ კუთხისა და მთელი საქართველოსთვის ლოცულობდნენ.

რატომ შევქმენი ბლოგი?

ამ კითხვაზე პასუხს გავცემ. უპირველეს ყოვლისა იმიტომ, რომ მინდა ისეთი თემები გამოვაქვეყო რომლებიც იქნება საინტერესო და ნაკლებად ცნობადი ფართო საზოგადოებისთვის. მექნება თმები ხუროთმოძღვრულ ძეგლებზე, ამა თუ იმ საგნის წარმოშობაზე. მოკლეთ შევეცდები ისეთი თემები დავწერო რაც ნაკლებად იცით და შეიძლება გაგონილი არც გქონდეთ, ნაკლებად მექნება თემები სიყვარულზე, მეგობრობაზე და ა.შ რადგან უკვე ყველა ბლოგში ამას თუ ამოიკითხავ ადამიანი, რა თქმა უნდა მე ამას არ ვეწინააღმდეგები უბრალოდ მე მინდა დავწერო ის რაც ნაკლებად ცნობადია. მინდა იყოს ჩემი ბლოგი უფრო შემეცნებითი ვიდრე სამოყვარულო და სხვ. იმედია დაგაინტერესებთ და წაიკითხავთ ხოლმე ჩემს მიერ მოძიებულ საკითხებს, თუ თემებს და ხშირად ესტუმრებით ჩემს ბლოგს.

რაც შემეხება მე. მე ვარ 15 წლის ახალბედა ბლოგერი. ჩემი დაბადების თარიღია 07.07.1995. ვსწავლობ საჯარო სკოლაში ვარ მე-10 კლასელი. არ მყავს და და არც ძმა. ვცხოვრობ ქ. თბილისში. სამომავლო მიზნებს “ვერ” დავაკონკრეტებ. თუ რაიმე კითხვა გექნებათ კომენტარებისთვის განკუთვნილ გრაფაში დამიწერეთ და მე შეძლების და გვარად შევეცდები, რომ გიპასუხოთ.